Over dit artikel

Overbelasting van en psychische klachten bij (zorg)medewerkers stijgen door de coronacrisis. Het is een ingrijpende periode die gepaard gaat met zorgen over werkdruk, veiligheid en financiën bijvoorbeeld. Er is veerkracht nodig om dit te kunnen accepteren. In dit artikel leest u hoe een veerkrachtige organisatie werkt én hoe u als individu veerkachtig kunt zijn.

Het Nationaal Centrum Preventie Stress en Burn-out (NCPSB) publiceerde onlangs een onderzoek waaruit blijkt dat het gemiddelde stressniveau bij werkende Nederlanders met bijna 40% is toegenomen.

Cijfers uit eerste onderzoeken in China laten zien dat zorgmedewerkers kampen met psychische klachten zoals emotionele stress (75%), depressie (50%), angsten (45%) en slapeloosheid (34%) (Lai J et al, 2020). Het zijn schokkende cijfers en deze cijfers laten zien dat aandacht voor emotionele uitputting onder (zorg)medewerkers en de preventie hiervan essentieel is in tijden van spanning en onzekerheid door de crisis.

Psychiater Elisabeth Kübler-Ross onderscheidde vijf fases van emotionele reacties die ontstaan tijdens het proces van rouwverwerking. Deze emotionele curve zien we ook bij mensen die te maken krijgen met andere levensveranderende situaties en bij organisatieveranderingen. Het is dan ook een veel toegepaste methode om emoties van medewerkers en teams te begrijpen en te (h)erkennen. Het helpt om te weten wanneer informatie het effectiefst gecommuniceerd kan worden, wie welke aandacht en ondersteuning op een bepaald moment nodig heeft en wanneer bepaalde veranderingen definitief geïmplementeerd kunnen worden. Daarbij helpt het om je eigen emotie en de emoties van collega’s te (h)erkennen.

Ook nu tijdens de coronacrisis zien we bij (zorg)medewerkers de vijf fases met emotionele reacties terug: schok, ontkenning, boosheid, depressie en uiteindelijk acceptatie. Het accepteren van de veranderingen, zorgen en situaties heeft tijd, vertrouwen, hoop en veerkracht nodig.

Figuur © AAG

Veerkracht ontstaat niet alleen individueel maar in wisselwerking met de sociale omgeving. Des te belangrijker is het dan ook om als organisatie een stimulerende sociale omgeving te creëren en medewerkers te ondersteunen bij het vergroten van individuele veerkracht ter preventie van overbelasting en psychische klachten.

Maar wat zijn de bepalende kenmerken voor ontwikkeling van veerkracht bij individuen en organisaties? Aan welke elementen dient men aandacht te geven om als individu en organisatie beter te anticiperen, herstellen en vernieuwen als ingrijpende gebeurtenissen zich voordoen? (Wilthagen, T., & Bongers, P., 2020).

Een veerkrachtige organisatie…

(van Vuuren, de Jong, Seydel, 2007)

  1. creëert een omgeving, die sociale interacties binnen en buiten de organisatie bevordert.
  2. creëert en koestert een klimaat, waarbij er besef is van onderlinge afhankelijkheid en wederzijds vertrouwen.
  3. faciliteert communicatiestructuren zonder dat deze een drempel vormen voor onderlinge samenwerking. Van belang is dat de structuren niet controlerend, gericht op interne competitie of schaars aan informatie zijn. Communicatie is een organiserend principe.
  4. verruimt de grenzen voor besluitvorming. Men dient ervan uit te gaan dat medewerkers voldoende gekwalificeerd zijn om zelf problemen op te lossen en besluiten te nemen.
  5. benadrukt het resultaat en dicteert niet de weg daarnaar toe.
  6. geeft constructieve feedback aan medewerkers.
  7. leert medewerkers improviseren en experimenteren en faciliteert middelen om dit te realiseren. 

Een veerkrachtig individu

(Meichenbaum, 2012)

  1. Bouw en koester een sociaal netwerk; emotionele kracht komt van betekenisvolle en ondersteunende relaties.
  2. Ben constructief-optimistisch; veerkracht en optimisme zijn nauw met elkaar verbonden.
  3. Ontwikkel cognitieve flexibiliteit; veerkrachtige mensen zien ondanks de negatieve en heftige ervaringen dat de situatie hen waardevolle dingen heeft geleerd wat hen sterker maakt voor de toekomst.
  4. Ontwikkel een persoonlijk moreel kompas en overtuigingen; gebruik deze als leidende kracht.
  5. Ben onbaatzuchtig; help anderen en maak onderdeel uit van een groep.
  6. Zoek een veerkrachtige mentor of rolmodel; zij kunnen inspirerend zijn en waardevolle adviezen geven.
  7. Leer aan te passen door angsten onder ogen te zien; door te erkennen dat angst en andere intense emoties zoals verdriet en boosheid horen bij ingrijpende gebeurtenissen. Uiteindelijk gaat het om de keuze van het individu wat er met de emotie gedaan wordt om te kunnen aanpassen.
  8. Werk aan probleemoplossende vaardigheden; vertrouw op eigen kracht en op deze aanpassingsvaardigheden als ingrijpende gebeurtenis zich voordoen.
  9. Gebruik humor en lach vaak; positieve emoties voeden veerkracht.
  10. Blijf fit; sport en beweging is goed voor het fysieke en mentale welzijn. Het draagt bij aan gezonde hersenen.

May your choices reflect your hopes, not your fears

Treffende woorden van Nelson Mandela die mij helpen, met name in deze coronatijd, om veerkrachtig te blijven. Voor u wellicht ook.

Deel dit artikel